از تأمین آب تا صیانت از آب؛ ضرورت عبور از مدیریت عرضه‌محور به مدیریت بهره‌وری و کاهش تلفات

به قلم وحید چاوانی، نماینده مجری طرح شبکه پایاب آیدوغموش و سهند

این تصویر، اگرچه در نگاه نخست ساده و نمادین به نظر می‌رسد، اما بیانگر یکی از چالش‌های اساسی مدیریت منابع آب است: ورود مستمر آب به یک سامانه، در کنار خروج و هدررفت آن از مسیرهای متعدد و کنترل‌نشده.

از منظر مهندسی هیدرولیک و مدیریت سیستم‌های منابع آب، این تصویر را می‌توان نمادی از ناکارآمدی در بهره‌برداری، ضعف در نگهداشت زیرساخت‌ها، وجود نشتی‌های فیزیکی و فقدان کنترل مؤثر بر جریان و مصرف آب دانست. در چنین شرایطی، افزایش منابع تأمین یا انتقال آب، بدون شناسایی و اصلاح نقاط اتلاف، الزاماً به افزایش بهره‌وری و بهبود عملکرد سامانه منجر نخواهد شد.

از دیدگاه علمی و فنی، مدیریت پایدار آب مستلزم توجه هم‌زمان به مؤلفه‌هایی همچون موازنه جرم، پایش دبی ورودی و خروجی، شناسایی و کنترل نشت، مدیریت فشار، بهینه‌سازی الگوی توزیع، تعمیر و نگهداری پیشگیرانه و ارزیابی مستمر عملکرد شبکه است. به بیان دیگر، آنچه اهمیت دارد صرفاً میزان آب تأمین‌شده نیست، بلکه مقدار آبی است که با کیفیت و کمیت مناسب، در زمان و مکان موردنیاز، به مصرف‌کننده نهایی می‌رسد.

اما موضوع تنها یک مسئله فنی و مهندسی نیست؛ بلکه دارای ابعاد مدیریتی، اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی نیز هست. استمرار تلفات آب، علاوه بر تحمیل هزینه‌های اضافی به زیرساخت‌ها و افزایش فشار بر منابع طبیعی، می‌تواند زمینه‌ساز کاهش اعتماد عمومی، تشدید تعارضات بین بهره‌برداران و نابرابری در دسترسی به آب شود.

از این منظر، تحقق مدیریت اثربخش منابع آب نیازمند مشارکت و مسئولیت‌پذیری همه ذی‌نفعان است؛ از مدیران و کارشناسان شرکت‌های آب منطقه‌ای در برنامه‌ریزی، نظارت و اصلاح زیرساخت‌ها گرفته تا پیمانکاران در اجرای صحیح پروژه‌ها، بهره‌برداران در رعایت الگوی مصرف و نگهداری تأسیسات و شهروندان در گزارش و پیشگیری از هدررفت آب.

در این مسیر، چند رویکرد اساسی اهمیت ویژه‌ای دارند:

???? نگاه فنی: شناسایی نقاط اتلاف، کاهش نشتی، کنترل فشار و ارتقای راندمان انتقال و توزیع آب.

???? نگاه مدیریتی: حرکت از تصمیم‌گیری‌های مقطعی به سمت مدیریت یکپارچه، داده‌محور و مبتنی بر شاخص‌های عملکردی.

???? نگاه اقتصادی: اولویت‌بندی سرمایه‌گذاری‌ها بر اساس میزان کاهش تلفات، هزینه‌های چرخه عمر و منافع حاصل از افزایش بهره‌وری آب.

???? نگاه اجتماعی و مشارکتی: تقویت فرهنگ مسئولیت‌پذیری، جلب مشارکت بهره‌برداران و ایجاد سازوکارهای مؤثر برای گزارش، پیگیری و رفع موارد هدررفت.

???? نگاه زیست‌محیطی: حفاظت از منابع آب سطحی و زیرزمینی، کاهش فشار بر منابع طبیعی و توجه به حق نسل‌های آینده.

???? نگاه فناورانه: بهره‌گیری از سامانه‌های هوشمند پایش، ابزارهای اندازه‌گیری دقیق، GIS، سنجش از دور و تحلیل داده‌ها برای شناسایی و مدیریت به‌موقع تلفات.

سخن پایانی:

در مدیریت منابع آب، همواره نباید نخستین راه‌حل را در افزایش ظرفیت تأمین و انتقال جست‌وجو کرد. گاهی ارزشمندترین منبع آبی که می‌توان در اختیار داشت، همان آبی است که با اصلاح مدیریت، کاهش تلفات و ارتقای بهره‌وری، از هدررفت آن جلوگیری می‌کنیم.

شرکت‌های آب منطقه‌ای به‌عنوان متولیان مدیریت منابع آب در حوضه‌های آبریز، در کنار مأموریت تأمین، حفاظت و تخصیص آب، نقش مهمی در توسعه این نگرش و ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های اجرایی، بهره‌برداران و جامعه دارند.

آب فقط یک منبع طبیعی نیست؛ سرمایه‌ای ملی، بین‌نسلی و مسئولیتی مشترک است. حفاظت از آن نیز صرفاً وظیفه یک سازمان یا گروه خاص نیست؛ بلکه حاصل پیوند دانش مهندسی، مدیریت صحیح، فناوری نوین و مشارکت اجتماعی است.

???? آب بیشتر، بدون مدیریت بهتر، الزاماً به معنای بهره‌وری بیشتر نیست؛ آینده پایدار آب در گرو آن است که از هر قطره، مسئولانه‌تر و هوشمندانه‌تر استفاده کنیم.

کد خبر: 4169
  تاریخ خبر : 29 آبان 1405
 16
سایتـــ های مرتبطـ

آمار بازدیدکنندگان

  • کاربران آنلاین : 67
  • بیشترین بازدید همزمان : 3088
  • بازدید امروز : 4,687
  • بازدید دیروز :
  • کل بازدید : 18,731,796
  • آخرین به روزرسانی : 30 آبان 1405 09:55:59
  • شناسه IP شما : 216.73.217.74

راه‌های تماس با ما

  • آدرس : تبریز ـ بلوار ۲۹ بهمن ـ شرکت آب منطقه اى آذربایجان شرقى
  • کدپستی : ۵۱۵۶۹۱۷۷۳۷
  • تلفن : 041۳۳۳۸۲۱۱۱-19
  • فاکس : 041۳۳۳۰۸۴۱۲
  • پست الکترونیکی : Pubrel[at]azarwater.ir
  • پیامک : ۳۰۰۰۱۲۲۲۲۲
  • تلفن گویا : 041۳۳۳۸۲۰۰۰